Rydzyna

     Rydzyna to miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Rydzyna. Położone na Wysoczyznie Leszczyńskiej, około 8 km od Leszna, przy drodze Poznań - Wrocław. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.

     Według danych z 2006, miasto miało 2446 mieszkańców. Gmina miała okolo 8000 mieszkańców

Historia

     Pierwsze historyczne wzmianki o miejscowości pochodzą z 1403, identyfikując Jana z Czerniny herbu Wierzbno, starostę wschowskiego i kościańskiego, kasztelana międzyrzeckiego jako fundatora i właściciela miasta, a także pierwszego zamku. Lokacja miała miejsce w pierwszym dziesięcioleciu XV wieku, potwierdzona została w 1551. Do końca XVI wieku miasto pozostawało w rękach bezpośrednich potomków Jana, którzy przyjęli nazwisko Rydzyńscy. Później współwłaścicielami byli Gajewscy i Ciświccy.

     Pod koniec XVII wieku Rydzynę wraz z okolicznymi majątkami wykupili Leszczyńscy herbu Wieniawa - biskup łucki Bogusław i wojewoda łęczycki Rafał, obaj współwłaściciele pobliskiego Leszna. Zamek w Rydzynie był początkowo tylko letnią rezydencją Leszczyńskich, ale po pożarze ich siedziby w Lesznie 1656 stał się główną siedzibą rodu. Ostatni właściciel Rydzyny z rodu Leszczyńskich, Stanisław Leszczyński opuszczając ostatecznie Polskę w 1736 sprzedał swoje posiadłości ministrowi i protegowanemu Augusta II Mocnego, hrabiemu Aleksandrowi Józefowi Sułkowskiemu herbu Sulima, który objął Rydzynę w posiadanie w roku 1738. Należy zaznaczyć, że w 1710 zamek w Rydzynie okupowany był przez wojska saskie. W Rydzynie przebywał często August II, przyjmując tu posłów tatarskich 1714, tureckich i rosyjskich 1718.

     Z inicjatywy kolejnego właściciela, syna Aleksandra Józefa, księcia Augusta Sułkowskiego, wojewody wielkopolskiego w 1783 powołana zostaje ordynacja rydzyńska. Z Rydzyną związany był oficer napoleoński, adiutant Napoleona Bonaparte Józef Sułkowski. Po śmierci (1909) ostatniego z Sułkowskich, szóstego ordynata, księcia Antoniego Sułkowskiego, zgodnie ze statutem ordynacji, majątek przejął rząd pruski z przeznaczeniem na cele oświatowe.

     Na mocy traktatu wersalskiego 17 stycznia 1920 r. Rydzyna znalazła się znowu w granicach odrodzonej Polski. W latach 1927 - 1939 w zamku funkcjonowało wybitne Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich. 4 września 1939 wojska hitlerowskie wkroczyły do miasta po zaciętych walkach.

     W czasie okupacji ludność polska uległa wysiedleniom oraz prześladowaniu. W Dachau zmarł aresztowany w 1940 r. proboszcz rydzyński. Zamek został przejęty na internat dla organizacji hitlerowskiej młodzieży Hitlerjugend. Największą tragedią była egzekucja ok. 210 Polaków, wykonana przez Gestapo w miejscowym lesie Dąbcze, w kwietniu 1944[1]. Podobnie tragicznym wydarzeniem było rozstrzelanie w dniu 28 stycznia 1945 grupy 8 młodych Polaków, w odwecie za wywieszenie przez nich polskiej flagi, parę godzin przed wejściem wojsk sowieckich w końcu stycznia 1945[1].

     Zamek został spalony przez wojska sowieckie. Dopiero w latach 1975-1989 Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich (SIMP) pięknie odbudowało zamek do dawnej świetności. Dzisiaj w nim znajduje się centrum techniczny i hotel.

Zabytki

     Zamek w Rydzynie - barokowa rezydencja Leszczyńskich wzniesiona w latach 1682-1695 na miejscu zamku z XV w. (Józef Szymon Belotti), przebudowana w latach 1742-45 dla Sułkowskich wg projektu Karola Marcina Frantza oraz w latach 1785-90 w stylu klasycystycznym wg projektu Ignacego Graffa z udziałem Dominika Merliniego.

     Układ miasta, według barokowego rozplanowania urbanistycznego (projekt K.M. Frantza zrealizowany w latach 1738-1762) oparty jest na promienisto-osiowym układzie ulic wychodzących z rynku. Jedna z osi (ul. Zamkowa) łączy zamek z rynkiem. Pośrodku rynku rokokowa rzeźba wotywna św. Trójcy wykonana przez Andrzeja Schmidta w latach 1760-1761, upamiętniająca epidemię dżumy, która dotknęła Rydzynę w 1709. Rynek (i jego okolice) zabudowany barokowymi i neobarokowymi kamienicami szczytowymi i kalenicowymi, wśród nich, na zachodniej pierzei, ratusz z 1752 z drewnianą wieżą.

     W pobliżu rynku barokowy kościół św. Stanisława zbudowany 1746-1751 według projektu K.M. Frantza. Stiukowa dekoracja wnętrza, wykonana przez I. Graffa pochodzi z lat 1785-1786. Ołtarz główny z połowy XVIII wieku. Za ołtarzem wykonana z marmuru płyta nagrobna założyciela miasta, Jana z Czerniny Rydzyńskiego datowana na 1422. Wyposażenie wnętrza barokowe, między innymi rzeźby dłuta Krystiana Grünwalda z 1748. Organy rokokowe z połowy XVIII wieku.

     Dalej od centrum, przy wyjeździe z miasta w kierunku na Leszno, dawny zbór ewangelicki, zbudowany w latach 1779-1783 według projektu I. Graffa. Wyremontowany w 1996 i zaadaptowany na salę koncertową.

     W pobliżu zboru, drewniany wiatrak typu koźlak, zbudowany w drugiej połowie XVIII wieku, został odremontowany w 2003. W sierpniu 2004 roku, decyzją ministra kultury, wiatrak otrzymał status Muzeum Rolnictwa i Młynarstwa w Rydzynie, jedynego takiego muzeum w Polsce.

Zamek w Rydzynie

     Zamek w Rydzynie - pierwotny gotycki zamek Rydzyńskich z XV w., zbudowany na sztucznej wyspie przetrwał niecałe dwa stulecia. W latach 1682-1695, częściowo na jego murach, wzniesiono barokową rezydencję Leszczyńskich wg projektu królewskiego architekta Józefa Szymona Belottiego i Pompeo Ferrariego. Już wówczas zamek uzyskał formę czterokondygnacyjnego, czteroskrzydłowego założenia z wewnętrznym dziedzińcem i czterema basztami na narożach. Dekorację wnętrz zrealizował Michelangelo Palloni. Około 1700 dokonana została przebudowa zamku wg projektu Pompeo Ferrariego, specjalnie sprowadzonego przez Leszczyńskich z Rzymu. Na wzór projektów Berniniego (Palazzo Barberini, przebudowa Luwru) przebudował on zachodnie skrzydło zamku, tworząc wyrazistą oś z rynkiem miasta.

     Kolejna przebudowa, dokonana już dla Sułkowskich, miała miejsce w latach 1742-1745. Śląski architekt Karol Marcin Frantz, początkowo realizując koncepcje Pompeo Ferrariego, zmienił wystrój elewacji na rokokowy, założył nowe dachy i hełmy na basztach. Frantz przebudował także salę balową, w której znalazł się plafon śląskiego malarza Jerzego Wilhelma Neunhertza przedstawiający apoteozę zaślubin Aleksandra Józefa Sułkowskiego z Aleksandrą Przebendowską (bogowie olimpijscy składający hołd połączonym herbom Sułkowskich i Przebendowskich). W dalszych latach Frantz realizował już własne pomysły, m.in. ok. 1750 stworzył dodatkową oś od strony północnej poprzez wzniesienie okazałych budynków stajni, wozowni i oficyn. W samym zamku, w skrzydle północnym, dodał środkowy ryzalit, stanowiący wejście do głównej klatki schodowej oraz wybudował kamienny most łączący wejście z owalnym placem przed budynkami gospodarczymi.

     Po wschodniej stronie zamku park, pierwotnie regularny, ok. 1820 przekształcony na krajobrazowy, w stylu angielskim. W parku istniało wiele pawilonów (m.in. pomarańczarnia, pawilon turecki, zameczek myśliwski), z których obecnie zachował się tylko odremontowany pawilon strzelnicy z 1772. W pobliżu zamku, od strony północnej, dwie figury sfinksów.

     Architektem ostatniej większej przebudowy z lat 1785-1790 był Ignacy Graff. Wówczas to, prawdopodobnie wg projektu Dominika Merliniego, przebudowano salę balową poprzez dodanie par korynckich kolumn wielkiego porządku wokół ścian i umieszczenie posągów pomiędzy nimi. Przebudowano również wtedy oficyny. W latach 1927-1928 (pod kierunkiem Stefana Cybichowskiego) adaptowano budynek na potrzeby gimnazjum.

     Od 1928 do wybuchu wojny w 1939 zamek był siedzibą eksperymentalnej szkoły Gimnazjum i Liceum im. Sułkowskich, prowadzonej przez Fundację Sułkowskich pod dyrekcją Tadeusza Łopuszańskiego.

     W latach okupacji w zamku mieściła się szkoła Hitlerjugend z internatem.

     W 1945, bezpośrednio po wyzwoleniu, zamek ograbiony i spalony do gołych murów przez żołnierzy Armii Czerwonej. Odbudowa do stanu surowego dokonana została w latach 1950-1965. W 1970 r. zamek został przekazany Stowarzyszeniu Inżynierów i Mechaników Polskich. Nowy właściciel przeprowadził w latach 1972-1977 rekonstrukcję konserwatorską niektórych wnętrz, przeznaczając budynek na hotel z zapleczem konferencyjnym i gastronomicznym, którą to rolę zamek pełni do dziś. Ukoronowaniem wybitnych prac rekonstrukcji zamku do dawnej świetności było nadanie dyplomu "Europa Nostra" 15 maja 1994. W uroczystości Prezes Rady Naukowej organizacji Europa Nostra, prof. Gianni Perbelini, wręczył Dyplom Honorowy Przewodniczącemu Rady Głównej SIMPu,

     Hotel "Zamek w Rydzynie" jest przedsiębiorstwem należącym do Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich - SIMP.

Wyszukiwarka